صلح افغانستان، ثبات همسایگان

 

این دیدار در جریان سفر گوترش به قزاقستان و در مراسم امضای توافق‌نامه‌ی تأسیس مرکز منطقه‌ای اهداف توسعه‌ی پایدار سازمان ملل در آلماتی برگزار شد.

 

این مرکز که با تصویب قطع‌نامه‌ مجمع عمومی سازمان ملل در ۴ مارچ ۲۰۲۵ تأسیس می‌شود، مأموریت دارد در حوزه‌هایی مانند کاهش فقر، توسعه‌ی اقتصادی، مدیریت منابع آبی، مقابله با تغییرات اقلیمی، آموزش و بهداشت فعالیت کند.

 

هیچ تردیدی وجود ندارد که استقرار صلح و تضمین توسعه در افغانستان منجر به کاهش بی‌ثباتی و تأمین ثبات پایدار نه‌تنها در افغانستان؛ بلکه در سراسر منطقه خواهد شد، اما پیش‌شرط این مهم وجود یک حاکمیت مشروع ملی و مبتنی بر اراده‌ی واقعی و آزاد مردم افغانستان است؛ حاکمیتی که به تعهدات منطقه‌ای و بین‌المللی افغانستان پایبند باشد، نگرانی‌های مشروع همسایگان را درک کند و مشارکت مسئولانه در پلتفرم‌های بین‌المللی و منطقه‌ای، تضمین‌های واقعی برای مقابله با عوامل و هسته‌های بی‌ثباتی از جمله گروه‌های تروریستی، کانون‌های تبلیغ و اشاعه‌ی افراط‌گرایی و مهار ایدئولوژی مبتنی بر ارعاب و ترور ارائه دهد تا به‌عنوان یک عضو مسئولیت‌پذیر در سازوکارهای منطقه‌ای و جهانی پذیرفته شود.

 

در حال حاضر، رژیم طالبان در کابل نه‌تنها تعهدات پیشین افغانستان در برابر صلح و ثبات منطقه‌ای و جهانی را تعلیق کرده، بلکه علی‌رغم ابراز نگرانی مکرر بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی، هیچ تغییری در سیاست‌های بنیادین خود در زمینه‌ی مقابله با تروریزم و همکاری برای تأمین ثبات ایجاد نکرده است.

 

در برابر، کشورهای همسایه و منطقه نیز با اتخاذ رویکردی محتاطانه در قبال رژیم طالبان و تحت تأثیر سیاست خارجی به‌اصطلاح اقتصادمحور این رژیم، به‌دنبال تأمین منافع کوتاه‌مدت اقتصادی و تجاری خود هستند یا شاید تصور می‌کنند که کمک به تأمین رفاه نسبی و مقابله با فقر و پیامدهای آن در افغانستان، در نهایت طالبان را به تغییر رویکردهای اصولی خود در زمینه‌ی حمایت از تروریزم و پناه دادن به گروه‌های تروریستی ترغیب کند.

 

آنها همچنین تصور می‌کنند که دامن زدن به جنگ و بی‌ثباتی‌های چند ده‌ساله در افغانستان، جز آن‌که به افراط‌گرایی و توسعه‌ی تروریزم بیانجامد، هیچ پیامد مفید دیگری برای صلح و ثبات منطقه‌ای نخواهد داشت؛ این البته تا حدود زیادی متأثر از تجارب چند ده‌ساله‌ جنگ در افغانستان و پیامدهای فرامرزی آن است.

 

با این وجود، کارشناسان مسائل امنیتی می‌گویند که طالبان در طول ۴ سال گذشته به‌وضوح نشان داده‌اند که علی‌رغم گسترش روابط اقتصادی و سیاسی خود با کشورهای منطقه و جهان، نه‌تنها از سیاست‌های اصولی خود در حوزه‌ی تروریزم و ایدئولوژی افراط فاصله نگرفته‌اند، بلکه رویکرد انعطاف‌پذیرانه و سازش‌کارانه‌ بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی به رهبران گروه، اطمینان و اعتماد به نفس لازم برای احیای آرام سیاست‌های سرکوب‌گرانه علیه زنان و اقلیت‌ها از یک‌سو و استفاده از منابع اقتصادی به‌دست آمده از روابط رو‌به‌توسعه با کشورهای دیگر برای تأمین و تغذیه‌ی تروریزم از جانب دیگر را اعطا کرده است.

 

بنابراین، علی‌رغم پذیرش این واقعیت بدیهی که صلح در افغانستان متضمن ثبات در کشورهای همسایه و منطقه است، این امر لزوماً نباید به این خیال باطل دامن بزند که حمایت از رژیم نامشروع طالبان برای افغانستان صلح به ارمغان خواهد آورد و مشروعیت بخشیدن به این رژیم با چشم‌پوشی نسبت به سوابق تروریستی و روابط جاری آن با تروریست‌های فرامرزی، ثبات منطقه را تأمین و تضمین خواهد کرد.

 

به همین دلیل، بازیگران منطقه‌ای و جهانی، از جمله کشورهای آسیای مرکزی و سازمان ملل متحد، برای استقرار صلح در افغانستان و تضمین ثبات برای همسایگان آن، پیش از هر چیز باید به این مهم توجه کنند که صلح در افغانستان صرفاً از رهگذر ایجاد یک دولت فراگیر ملی با مشارکت معنادار تمام اقوام و اقلیت‌ها تأمین می‌شود و بدون تشکیل یک دولت مشروع برخاسته از اراده‌ی آزاد مردم افغانستان، هیچ صلح واقعی و تضمین‌شده‌ای شکل نخواهد گرفت، و این همان چیزی است که چشم‌انداز ثبات منطقه‌ای در سایه‌ی سلطه‌ی رژیم طالبان بر افغانستان را با مخاطره مواجه می‌کند و توسعه‌ی تروریزم بین‌المللی در آن را تقویت خواهد کرد.

 

عبدالمتین فرهمند – جمهور