کرملین اعلام کرده ولادیمیر پوتین به زودی به چین سفر می کند. این سفر می‌ تواند یکی از مهم‌ ترین تحرکات ژئوپولیتیکی ماه‌ های اخیر باشد، چون دقیقاً در مقطعی انجام می‌ شود که همزمان بحران هسته‌ ای ایران، تنش‌ های خاورمیانه، رقابت آمریکا و چین و جنگ اوکراین به نقطه حساسی رسیده‌اند. 

اهمیت این سفر زمانی بیشتر می‌ شود که تنها چند روز قبل از آن دونالد ترامپ  و قبل تر از آن عباس عراقچی نیز به پکن رفته بودند. اتفاقی که نشان می‌دهد چین  اکنون به مرکز اصلی گفت‌ وگوها و چانه‌ زنی‌ های قدرت‌ های بزرگ تبدیل شده است. اینکه هم رئیس‌جمهور آمریکا و هم رئیس‌جمهور روسیه در فاصله‌ ای کوتاه راهی پکن می‌ شوند، فقط یک مسئله دیپلماتیک نیست.  نشانه‌ ای از تغییر موازنه قدرت در جهان و افزایش نقش چین در مدیریت بحران‌ های جهانی است. 

در پشت این رفت‌ و آمدها،  احتمالا پرونده‌ های بسیار بزرگ‌ تری در جریان است. از جنگ اوکراین گرفته تا آینده خاورمیانه، امنیت انرژی، تنگه هرمز و مهم‌ تر از همه پرونده هسته‌ ای ایران. اکنون مسئله اصلی در پرونده ایران دیگر صرفاً غنی‌ سازی نیست، چون آمریکا و غرب به‌ خوبی می‌ دانند که ایران از نظر دانش و زیر ساخت هسته‌ ای به مرحله‌ ای رسیده که حذف کامل برنامه هسته‌ای تقریباً غیر ممکن شده است. به همین دلیل، تمرکز اصلی بیشتر روی مدیریت و کنترل قرار گرفته تا نابودی کامل.

 در چنین شرایطی، یکی از مهم‌ ترین موضوعات می‌ تواند سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌ شده ایران باشد. مخصوصا ذخایری که هم برای غرب نگران‌ کننده است و هم برای تهران یک ابزار قدرت و تضمین امنیتی محسوب می‌ شود. به همین دلیل، این احتمال کاملاً جدی به نظر می‌رسد که بخشی از مذاکرات پشت‌پرده درباره محل نگهداری این ذخایر باشد و چین یا روسیه  به‌ عنوان بازیگران واسطه و تضمین‌ کننده مطرح شده باشند. تجربه برجام هم نشان داده که انتقال بخشی از ذخایر به روسیه سابقه داشته و اکنون احتمالا این مدل می‌ تواند دوباره در قالبی جدید مطرح شود. 

برای چین، این مسئله فقط یک پرونده هسته‌ای نیست، بلکه بخشی از پروژه بزرگ‌ تر پکن برای تبدیل شدن به محور اصلی نظم چند قطبی جهان است. 
چین امروز هم شریک اقتصادی ایران است، هم خریدار اصلی نفت ایران، هم رابطه راهبردی با روسیه دارد و هم در حال مذاکره با آمریکاست. این یعنی پکن تنها قدرتی است که تقریباً با همه طرف‌ های بحران ارتباط فعال دارد و دقیقاً به همین دلیل در حال تبدیل شدن به مرکز مدیریت بحران‌ های جهانی است.

 از طرف دیگر، سفر ترامپ به چین هم احتمالاً بیش از آنچه رسانه‌ ها نشان می‌ دهند به خاورمیانه، ایران و امنیت انرژی مربوط بوده است. آمریکا به‌ خوبی می‌ داند که هرگونه جنگ دوباره و گسترده با ایران می‌تواند اقتصاد جهانی را بیش از این وارد شوک سنگین کند، قیمت انرژی را انفجاری بالا ببرد و حتی اقتصاد چین را دچار بحران کند. این همان نقطه‌ای است که با وجود رقابت شدید میان واشنگتن و پکن، منافع دو کشور به هم نزدیک می‌ شود، چون نه آمریکا و نه چین فعلاً خواهان یک جنگ کنترل‌ نشده در خلیج فارس نیستند.
 
در چنین فضایی، سفر سریع پوتین به چین این احتمال را تقویت می‌کند که مسکو نمی‌خواهد از معادلات جدید مربوط به ایران و خاورمیانه کنار گذاشته شود. روسیه سال‌ها در پرونده هسته‌ای ایران نقش فنی و سیاسی داشته و اگر چین و آمریکا بدون هماهنگی با مسکو وارد توافق‌ های جدید شوند، بخشی از نفوذ روسیه در منطقه تضعیف خواهد شد. به همین دلیل، این سفر می‌ تواند بخشی از هماهنگی‌ های پشت‌ پرده درباره آینده پرونده ایران، بازار انرژی و جلوگیری از تغییر ناگهانی قدرت در منطقه باشد. 

لذا، امروز بحران ایران دیگر فقط یک مسئله میان تهران و واشنگتن نیست. بخشی از آینده این پرونده در پکن، مسکو و واشنگتن در حال چانه‌ زنی است.

مهدی حسینی- خبرگزاری جمهور